ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΕΚΤΡΟΠΗ
 

Του Γιώργου Τσακίρη
Καθηγητή ΕΜΠ, Διευθυντή του Εργαστηρίου
Εγγειοβελτιωτικών Έργων και Διαχείρισης Υδατικών Πόρων


Με την τελευταία του απόφαση το Συμβούλιο της Επικρατείας «διαπιστώνοντας πλημμέλεια στη μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων» αποφάσισε να ακυρώσει το συνολικό σχεδιασμό της «εκτροπής» του Αχελώου προς τη Θεσσαλία. Ως βασική αιτία αυτής της απόφασης προβάλλεται η αναμενόμενη καταστροφή πολιτιστικών μνημείων της περιοχής των έργων.

Σύμφωνα με τη διαδικασία, θα πρέπει η διοίκηση να εξετάσει εναλλακτικές λύσεις αποφυγής των παραπάνω συνεπειών ή αφού τις εξετάσει να τις απορρίψει με κάποια αιτιολόγηση.

Στην ουσία δηλαδή προτείνεται για μια ακόμη φορά μια διαδικασία κατά την οποία το ΥΠΕΧΩΔΕ θα ζητήσει από ιδιώτες μελετητές να απαντήσουν γρήγορα σ’ αυτά που σημειώνει το ΣτΕ με ένα ίσως μικρό συμπλήρωμα στην ήδη υπάρχουσα μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων. Έτσι το έργο θα ξεπεράσει και αυτό το εμπόδιο μετά ίσως από κάποια ακόμη καθυστέρηση.

Επιβεβαιώνεται δηλαδή μια διαδικασία υλοποίησης των έργων η οποία ξεκίνησε ανορθόδοξα: Πρώτα ανακοινώθηκε η κατασκευή του έργου και μετά κλήθηκαν ομάδες μελετητών να το υποστηρίξουν και να αποδείξουν τη βιωσιμότητά του. Μετά ίσως και λόγω των διαφαινόμενων δυσκολιών που θα συναντούσε η αρχική απόφαση για εκτροπή 1.1 δισ. m3 ετησίως το έργο προχώρησε πάλι με πολιτική απόφαση για εκτροπή 600 000 m3 ετησίως. Την απόφαση αυτή ήρθε πάλι να υποστηρίξει η απαιτούμενη από το ΣτΕ Συνολική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων. Έκτοτε το έργο συνεχίστηκε με πιο αργούς ρυθμούς μέχρι σήμερα.

Είναι γεγονός ότι το Σχέδιο Εκτροπής του Αχελώου στη Θεσσαλική πεδιάδα αποτελεί κατά γενική ομολογία ένα σύστημα έργων μεγάλης κλίμακας με ιδιαίτερη σημασία για την ανάπτυξη της Θεσσαλίας. Από την ανάλυση των μελετών και των εργασιών που έχουν γίνει μέχρι σήμερα φαίνεται ότι το Σχέδιο αντιμετωπίσθηκε κύρια ως τεχνικό έργο, χωρίς τις επιβαλλόμενες από το μέγεθός και τη σημασία του διαστάσεις ως ενός σύνθετου προγράμματος κοινωνικής, οικονομικής και χωροταξικής ανάπτυξης, με βασική προϋπόθεση την ορθολογική διαχείριση των υδατικών πόρων και την προστασία του περιβάλλοντος.

Είναι άξιο προσοχής ότι μετά από δεκαετίες συζητήσεων αλλά και μεγάλων διαστημάτων απραξίας, σήμερα υλοποιείται ένα Σχέδιο που πολλές πλευρές του χρήζουν καλύτερης αντιμετώπισης. Μερικές από αυτές είναι η καλύτερη τεκμηρίωση των στόχων του Σχεδίου, η καλύτερη γνώση και ορθολογική αξιοποίηση των υδατικών πόρων της Θεσσαλίας, ο βέλτιστος σχεδιασμός του συστήματος των έργων με βάση την «μικρή» λεγόμενη εκτροπή με σύγκριση όλων των εναλλακτικών λύσεων, η συνολική οικονομική αξιολόγηση και η βαθύτερη ανάλυση των επιπτώσεων στο περιβάλλον του συνολικού χώρου που επηρεάζεται και την ανάπτυξη της Θεσσαλίας.

Αξίζει να τονισθεί ότι η διεθνής εμπειρία έχει δείξει ότι για τέτοιες μεγάλες αλλαγές στο περιβάλλον είναι ιδιαίτερα δύσκολο να προβλεφθούν οι επιπτώσεις και βέβαια οι διαβεβαιώσεις που δίνονται σε ορισμένες περιπτώσεις πρέπει να κρίνονται με μεγάλη προσοχή και ευθύνη.

Αν και το αρμόδιο υπουργείο έχει αποδείξει τα τελευταία χρόνια ότι μπορεί να ολοκληρώσει έργα μεγάλης κλίμακας, η διεθνής εμπειρία αποδεικνύει ότι αρκετές μεγάλες «εκτροπές» ποταμών είτε οδήγησαν σε εκτεταμένες περιβαλλοντικές καταστροφές ή δεν ολοκληρώθηκαν ποτέ.

Μια τέτοια εκτροπή μεγάλης κλίμακας γνωστή ως Garrison Diversion Unit ξεκίνησε την δεκαετία του 1950 στις ΗΠΑ, στο γεωγραφικό κέντρο της Βόρειας Αμερικής. Σύμφωνα με το Σχέδιο της εκτροπής, το νερό από τη Λίμνη Sakakawea του ποταμού Missouri μέσω του καναλιού McClusky θα μεταφερόταν στην υδρολογική λεκάνη του ποταμού Hudson (Καναδάς).

Το έργο που σχεδιάσθηκε άρτια από τον οργανισμό U.S. Bureau of Reclamation δεν ολοκληρώθηκε ποτέ, αν και τμήματά του κατασκευάσθηκαν και σπαταλήθηκαν εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια. Οι περιβαλλοντικές οργανώσεις αλλά και υπηρεσίες προστασίας του περιβάλλοντος από τις ΗΠΑ και τον Καναδά (όπως η EPA) εξέφρασαν επιφυλάξεις για σημαντικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις κυρίως στη Λεκάνη υποδοχής, λόγω της επέκτασης και εντατικοποίησης των αρδεύσεων.

Το Σχέδιο αυτό που δεν ολοκληρώθηκε ποτέ είναι περισσότερο γνωστό σήμερα ως Garrison Fiasco.

Καίριο θέμα και θέμα άμεσης προτεραιότητας αποτελεί η ολοκληρωμένη στρατηγική διαχείριση των υδατικών πόρων της Θεσσαλίας, που θα καταλήξει σε ορθολογική επιλογή έργων και μέτρων που απαιτούνται, πρώτα για την αξιοποίηση των υδατικών πόρων της περιοχής (συμπεριλαμβανομένης και της Κάρλας) (σύμφωνα με τα κριτήρια για τη διατήρηση της ποιότητας τω υδατικών πόρων και του περιβάλλοντος που προτείνονται από τη νέα κοινοτική οδηγία για τους υδατικούς πόρους) και σε δεύτερο στάδιο των έργων που σχετίζονται με τη μεταφορά και διανομή του νερού της εκτροπής.

Το Σχέδιο της Εκτροπής θα απαιτήσει πολλές αποφάσεις και πρέπει να ξεπεράσει πολλές ακόμα δυσκολίες μέχρι να ολοκληρωθεί. Για την αποτελεσματική υλοποίηση του Σχεδίου πρέπει η προσπάθεια να είναι συστηματική και αντίστοιχη με το μέγεθος και τη σημασία του εγχειρήματος. Οποιαδήποτε εμβαλωματική λύση σε κάθε πρόβλημα που παρουσιάζεται αντί να προωθεί το έργο το εκθέτει σε άλλους κινδύνους.

Δεν πρέπει να ξεχνιέται ότι από τις αποφάσεις για τον τρόπο υλοποίησης του Σχεδίου Εκτροπής του Αχελώου θα εξαρτηθεί η διαμόρφωση των συνθηκών ζωής για εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους στη Θεσσαλία και την ευρύτερη περιοχή για πολλά χρόνια, ενώ θα κριθεί για πάντα η τύχη του φυσικού περιβάλλοντος.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Εργαστήριο Εγγειοβελτιωτικών Εργων και Διαχείρισης Υδατικών Πόρων Ε.Μ.Π.
Ηρώων Πολυτεχνείου 9, 15780, Αθήνα.
E-mail: gtsakir@cetral.ntua.gr



© 2000   ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ